Szanowni Czytelnicy!
Trwa dyskusja nad niską świadomością prawną nas Polaków. Trudno z tym poglądem się nie zgodzić, szczególnie gdy w sprawach oczywistych władza odmawia nam racji. Przepisy Konstytucji RP można stosować bezpośrednio, czyli wręcz powoływać się na artykuły Konstytucji, które dają nam ochronę prawną i podstawę w dochodzeniu swoich praw konstytucyjnych przed wszelkimi władzami.


Poniżej prezentujemy treść wybranych artykułów Konstytucji RP z dnia 2.04.1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 z dnia 16 lipca 1997 r.), aby ich powszechna znajomość była pomocna w dochodzeniu swoich praw oraz racji.

Jako Polacy winniśmy szczycić się znajomością treści Ustawy Zasadniczej, jaką jest Konstytucja naszego Państwa, która jest źródłem wszelkich praw w naszym Kraju.

Znając swoje prawa, będziemy mogli skutecznie bronić swoich racji – czego serdecznie Państwu życzy:



Kolegium Obywatelskiego
Biura Interwencji


Art. 1.

Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.



Art. 2.

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.



Art. 4.

1.     Władza zwierzchnia w Rzeczpospolitej Polskiej należy do Narodu.
2.     Naród sprawuje władzę poprzez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.



Art. 5.

Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolność i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kieruje się zasadą zrównoważonego rozwoju.



Art. 8.

1.     Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczpospolitej.
2.     Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.



Art. 12.

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania związków zawodowych, organizacji społeczno-zawodowych rolników, stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeń oraz fundacji.



Art. 14.

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu.



Art. 16.

1.     Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową.
2.     Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustawy istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.



Art. 19.

Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych.



Art. 24.

Praca znajduje się pod ochroną Rzeczpospolitej Polskiej. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy.



Art. 30.

Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest o­na nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.



Art. 31.

1.     Wolność człowieka podlega ochronie prawnej.
2.     Każdy jest obowiązany szanować wolność i prawa innego. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.
3.     Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanowione tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istotnych wolności i praw.



Art. 32.

1.     Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
2.     Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.



Art. 34.

1.     Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców będącymi obywatelami polskimi. Inne przypadki nabycia obywatelstwa polskiego określa ustawa.
2.     Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie.



Art. 36.

Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.



Art. 40.

Nikt nie może być poddawany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych.



Art. 41.

1.     Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą. Pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie.
2.     Każdy pozbawiony wolności nie na podstawie wyroku sądowego ma prawo odwołania się do sądu w celu niezwłocznego ustalenia legalności tego pozbawienia. O pozbawieniu wolności powiadamia się niezwłocznie rodzinę lub osobę wskazaną przez pozbawionego wolności.
3.     Każdy zatrzymany powinien być niezwłocznie i w sposób zrozumiały dla niego poinformowany o przyczynach zatrzymania. Powinien o­n być w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie zostanie mu doręczone postanowienie sądu o tymczasowym aresztowaniu wraz z przedstawionymi zarzutami.
4.     Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny.
5.     Każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania.



Art. 43.

Zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości nie podlegają przedawnieniu.



Art. 45.

1.     Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
2.    Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego strony lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogłaszany jest publicznie.



Art. 47.

Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.



Art. 49.

Zapewnia się wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się. Ich ograniczenie może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony.



Art. 50.

Zapewnia się nienaruszalność mieszkania. Przeszukanie mieszkania, pomieszczenia lub pojazdu może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony.

Art. 51.

1.     Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawnienia informacji dotyczącej jego osoby.
2.     Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym.
3.    Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa.
4.    Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą.
5.    Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa.



Art. 54.

1.     Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
2.     Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wprowadzać obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na prowadzenie stacji radiowych lub telewizyjnych.



Art. 57.

Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Ograniczenie tej wolności może określić ustawa.



Art. 58.

1.     Każdemu zapewnia się wolność zrzeszania się.
2.     Zakazane są zrzeszenia, których cel lub działalność są sprzeczne z Konstytucją lub ustawą. O odmowie rejestracji lub zakazie działania takowego zrzeszania orzeka sąd.
3.     Ustawa określa rodzaje zrzeszeń podlegających sądowej rejestracji, tryb tej rejestracji oraz formy nadzoru nad tymi zrzeszeniami.



Art. 61.

1.     Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują o­ne zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.
2.     Prawo do uzyskania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenie kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.
3.     Ograniczeniem prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawie ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.
4.     Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2. określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy.



Art. 63.

Każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami z zakresu administracji publicznej. Tryb rozpatrywania petycji, wniosków i skarg określa ustawa.



Art. 69.

Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.



Art. 71.

1.     Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
2.     Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa.



Art. 72.

1.     Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.
2.     Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
3.     W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka.
4.     Ustawa określa kompetencje i sposób powołania Rzecznika Praw Dziecka.



Art. 75.

1.     Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli do uzyskiwania własnego mieszkania.
2.    Ochronę praw lokatorów określa ustawa.



Art. 76.

Władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony określa ustawa.



Art. 77.

1.     Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.
2.     Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.



Art. 78.

Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa.



Art. 79.

1.     Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
2.     Przepis ust. 1 nie dotyczy praw określonych w art. 56.



Art. 80.

Każdy ma prawo wystąpienia, na zasadach określonych w ustawie, do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organa władzy publicznej.



Art. 82.

Obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność Rzeczpospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne.



Art. 83.

Każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej.



Art. 84.

Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.



Art. 87.

1.     Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane ustawy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
2.     Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.



Art. 94.

Organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa.